1 november 2026 – Een nieuw VN-rapport documenteert toenemende massale mensenrechtenschendingen tegen demonstranten, politieke gevangenen, mensenrechtenverdedigers, advocaten, journalisten, vrouwen en leden van etnische en religieuze minderheden in Iran.
De speciale VN-rapporteur Mai Sato heeft op 28 oktober haar nieuwe rapport over de mensenrechtensituatie in Iran gepresenteerd. In de Derde Commissie van de Algemene Vergadering van de VN, die verantwoordelijk is voor mensenrechten, schetste Mai Sato gedetailleerd de mensenrechtenscheidingen van het regime in Teheran, waaronder executies van demonstranten, massale arrestaties, het gedwongen doen verdwijnen van personen en systematische inspanningen om slachtoffers tot zwijgen te brengen en mensenrechtenschendingen te verdoezelen. Het rapport, dat de periode van februari tot augustus 2026 beslaat, documenteert de uitbreiding van de repressie sinds de landelijke vrijheidsprotesten van januari 2026. Demonstranten, politieke gevangenen, mensenrechtenverdedigers, advocaten, journalisten, vrouwen en leden van etnische en religieuze minderheden blijven ernstig getroffen door de onderdrukking.
Ten minste 34 demonstranten geëxecuteerd – aantal doodvonnissen stijgt
Volgens de speciale rapporteur zijn er sinds januari 2026 duizenden arrestaties geweest onder het voorwendsel van het in gevaar brengen van de nationale veiligheid. Veel van de gearresteerden worden op onbekende locaties vastgehouden zonder contact met de buitenwereld. In verband met de protesten in januari zijn ten minste 34 mensen geëxecuteerd, onder wie ten minste vijf in het openbaar. Talrijke andere gevangengenomen demonstranten – waaronder vrouwen en kinderen – lopen het risico te worden geëxecuteerd. Deze gevallen tonen aan hoe het regime de doodstraf inzet om afwijkende meningen te straffen en verdere protesten te voorkomen. In een door Mai Sato uitgelicht geval stonden 34 volwassenen in slechts vijf dagen tijd terecht. Twaalf van hen werden ter dood veroordeeld, van wie er zeven al zijn geëxecuteerd.
Internetblokkades verhullen de omvang van de onderdrukking
De door het regime opgelegde communicatiebeperkingen bemoeilijken de documentatie van mensenrechtenschendingen en isoleren de mensen in Iran in toenemende mate van de buitenwereld, zo vervolgt het rapport. Volgens VN-onderzoeken heeft het Iraanse regime na de protesten in januari de langste landelijke internetblokkade in de geschiedenis van het land opgelegd, die bijna vijf maanden duurde. Deze blokkade beperkte de toegang tot informatie in een periode die werd gekenmerkt door wijdverbreide doden, arrestaties en onzekerheid over het lot van de gedetineerden. Gedetineerden werden blootgesteld aan foltering en andere vormen van mishandeling. Nabuurtigen ondervonden grote problemen om de verblijfplaats en het lot van hun verwanten – onder wie ook kinderen – te achterhalen; de beperkingen op de communicatie en de toegang tot informatie verergerden hun lijden nog verder. De VN gaat ervan uit dat in verband met de landelijke vrijheidsprotesten in januari ruim 3000 mensen zijn gedood. Onder de gedocumenteerde sterfgevallen bevinden zich ten minste 221 kinderen, van wie de jongste slechts vier maanden oud was.
Advocaten, vrouwen en minderheden blootgesteld aan systematische vervolging
Het rapport van Mai Sato beschrijft een patroon van onderdrukking dat veel verder gaat dan de vervolging van demonstranten. Advocaten, journalisten, vrouwen en meisjes evenals etnische en religieuze minderheden zijn blootgesteld aan veelvuldige, elkaar overlappende vormen van discriminatie, intimidatie en bestraffing. Advocaten die demonstranten bijstaan, zijn ontboden, bedreigd en in sommige gevallen gearresteerd. Vrouwen en meisjes blijven blootgesteld aan systematische discriminatie en de gewelddadige handhaving van de sluierplicht. Vrouwen die zich tegen de onderdrukking verzetten, riskeren uiteenlopende straffen. Ook religieuze minderheden blijven gevaar lopen. Bahá’ís en tot het christendom bekeerde christenen blijven blootgesteld aan vervolging en willekeurige arrestaties, waarbij het regime minderheidsgemeenschappen in toenemende mate als zondebok gebruikt. De resultaten van het rapport wijzen op een aanhoudende onderdrukkingscampagne in Iran, waarin executies, massale arrestaties, informatieblokkades en intimidaties elkaar versterken. Door vreedzame oppositie aan te merken als een veiligheidsdreiging, blijft het Iraanse regime slachtoffers en hun nabestaanden een doeltreffende toegang tot waarheid en gerechtigheid ontzeggen. Mai Sato benadrukte in haar uiteenzettingen de noodzaak van een duurzame internationale observatie van de mensenrechtensituatie in Iran, de bescherming van getuigen en mensenrechtenverdedigers, evenals de strafrechtelijke vervolging van de verantwoordelijken voor de repressie. Zij riep het Iraanse regime op om de executies onmiddellijk te stoppen, een einde te maken aan willekeurige detenties en onafhankelijk toezicht op de mensenrechtensituatie in het land toe te laten.
Voor het VN-hoofdkwartier in Genève roepen mensenrechtenactivisten de internationale gemeenschap steeds opnieuw op tot actie tegen de executies in Iran.
