Ter gelegenheid van de Wereld Dag Tegen de Doodstraf
9 oktober 2025 – De Wereld Dag Tegen de Doodstraf wordt jaarlijks gevierd op 10 Oktober, in het leven geroepen in 2003 door de Wereld Coalitie Tegen de Doodstraf met de steun van tientallen mensenrechtenorganisaties. Het doel ervan is om het publieke bewustzijn te verruimen over de verwoestende gevolgen van de doodstraf en de wereldwijde afschaffing ervan te stimuleren.
Terwijl meer dan twee derde van alle landen ter wereld de doodstraf heeft afgeschaft of opgeschort, gaat het regime in Iran door met het voltrekken van de doodstraf als werktuig voor controle en intimidatie. In 2025, bereikte Iran weer eens de top van de wereldschaal en passeerde alle andere naties in het aantal executies. Algemene internationale verslagen, waaronder die van Amnesty International, stellen eind september vast dat het aantal executies in Iran dit jaar meer dan duizend bedraagt.
Executie Kalender — 2025
- Januari – 99 executies
- Februari – 97
- Maart – 74
- April – 129
- Mei – 178
- Juni – 114
- Juli – 108
- Augustus – 173
- September – 204
Totaal vastgesteld eind september 2025: 1176 executies.
Meer dan de helft van deze executies is gerelateerd aan misdaad i.v.m. drugs, een belangrijk deel had betrekking op moord (qisas) en op veroordelingen op het gebied van politiek en veiligheid (spionage). Het maandelijks gemiddelde – meer dan 120 executies – zorgt ervoor dat Iran zich geplaatst weet aan de top van de wereldlijst.
Slachtoffer Profiel
De geaardheid van hen, die in 2025 werden terechtgesteld, laat zien dat in Iran de doodstraf wordt opgelegd op een willekeurige en discriminerende manier, waarbij armen, vrouwen en politieke gevangenen een belangrijk doel vormen.
Ongeveer de helft van alle terechtstellingen was gerelateerd aan misdaden i.v.m. drugs, terwijl ongeveer 40 procent betrekking had op moorden (qisas). Executies op het gebied van politiek of veiligheid beslaan maar een klein percentage, toch hebben deze een grote politieke en maatschappelijke impact.
Onder hen, die werden terechtgesteld, waren tenminste 39 vrouwen, die hun leven lieten in 2025 – veel van hen hadden een achtergrond van armoede of waren slachtoffer van huiselijk geweld. Routinematig negeerden gerechtshoven bewijzen van zelfverdediging of bagatelliseerden omstandigheden, die hun wortels hadden in systematisch gebruik van geweld tegen het andere geslacht.
Executies van politieke gevangenen blijven een van de meest alarmerende aspecten van Irans doodstrafcrisis. In 2025, werden drie politieke gevangenen – Behrouz Ehsani, Mehdi Hassani en Mehran Bahramian – terechtgesteld op vage aanklachten, zoals moharebeh (oorlog tegen God/ de Staat) en baghi (rebellie).
Bovendien, blijven tenminste 17 andere politieke gevangenen in de dodencel, de meesten worden beschuldigd van steun verlening aan de belangrijkste Iraanse oppositie. Hieronder bevinden zich Mohammad Javad Vafaei Sani (waarvan het doodvonnis voor de derde keer is uitgesproken), Vahid Bani Amerian, Abolhassan Montazer, Akbar Daneshvarkar, Mohammad Taghavi, Pouya Ghobadi en Babak Alipour.
Verslag van hun geheime overplaatsing in recente maanden naar een onbekende bestemming, hebben de vrees voor een aanstaande terechtstelling vergroot.
Etnische minderheden – waaronder Koerden, Baluchis, Arabieren en Lors (Lorestan) – worden ook onevenredig hard getroffen. Na analyse, laten gegevens zien dat in 2025 het aandeel van deze minderheden aan het aantal geëxecuteerden meer dan een derde is, wat de verborgen structurele discriminatie in Irans strafrechtsysteem laat zien.
Hoewel Iran deel uitmaakt van het Verdrag inzake de Rechten van het Kind, wordt in rapportages vermeld dat jeugdige overtreders in de dodencel verblijven. Zulke zaken zijn in strijd met het absolute internationale verbod op de executie van personen onder de 18, ten tijde van de aangevoerde overtreding.
Tenslotte, de gegevens laten zien dat de doodstraf in Iran wordt gebruikt als een instrument van vrees, discriminatie en maatschappelijke controle. Vrouwen, minderheden, politieke gevangenen en de armen vormen het hoofddoel.
Gedocumenteerde Trends en Systematische Patronen
Executies in Iran vinden plaats in het gehele land, waarbij drie belangrijke gevangenissen dienen als middelpunt voor de executies:
- Qezel Hesar Gevangenis (Karaj): voornaamste centrum voor zaken van politiek en veiligheid
- Vakilabad Gevangenis (Mashhad): Plaats van frequente groeps- en geheime executies.
- Adelabad Gevangenis (Shiraz): een van de meest actieve faciliteiten in de zomer van 2025.
Het totale beeld toont dat de doodstraf in Iran is geëvolueerd van een juridisch vonnis tot een staatsbeleid van intimidatie en controle.
Geheimhouding en Gebrek aan Transparantie
Justitiële autoriteiten classificeren executies als veiligheidsmaatregel en houden essentiële informatie achter — waaronder statistieken, namen van hen, die zijn geëxecuteerd en de datum van hun executie.
Minder dan vijf procent van de executies wordt openbaar gemaakt door de staatsmedia.
Familie wordt vaak pas in kennis gesteld op het ogenblik dat het lichaam van de geëxecuteerde thuis wordt afgeleverd. Executies worden meestal uitgevoerd bij zonsopgang, in stilte, zonder dat advocaten in kennis worden gesteld of een laatste bezoek van relaties wordt toegestaan. Deze praktijk is in strijd met de principes van een eerlijke rechtsgang en het recht op informatie voor de familie.
Zo’n systematische geheimhouding dient om publiek en internationaal onderzoek te voorkomen, waarbij enig inzicht in strafprocessen wordt verdonkeremaand. Het inzetten van de doodstraf weerspiegelt daarom niet het recht, maar een beleid van vrees en politieke controle.
Regionale Vergelijking (Samengevat)
Terwijl Iran in 2025 verkeert in de top-drie van de landen in de wereld, die de doodstraf toepassen, hebben de meeste omliggende landen de doodstraf of afgeschaft of opgeschort. Landen zoals Oezbekistan, Turkmenistan, Kazakhstan, Kyrgyzstan, Armenië en Turkije hebben al jaren geen executies meer uitgevoerd. In scherp contrast daarmee blijft Iran de enige staat in de regio die terechtstellingen als dagelijks instrument gebruikt om grip te houden op hun politiek en veiligheid.
Internationale Reacties
Volker Türk — VN Hoge Commissaris voor Mensenrechten
Volker Türk, in talloze verklaringen in 2025 (waaronder op 5 juli en 30 augustus), beschreef executies in Iran als “gereedschap van staatsterreur.”
Hij stelt: “De doodstraf verzekert noch veiligheid, noch doet het recht; ze vernietigt de menselijke waardigheid en holt het vertrouwen in de rechtstaat uit.” Türk riep op tot een onmiddellijke stopzetting van alle executies en waarschuwde dat het beschuldigingen van moharebeh (“vijandschap tegen God”) en efsad fil arz (“corruptie op aarde”) vaag zijn en routinematig worden gebruikt tegen demonstranten en dissidenten.
Mai Sato — VN Speciale Rapporteur over Mensenrechten in Iran
In haar rapport van september 2025, stelt Mai Sato dat “in minder dan negen maanden, meer dan duizend mensen in Iran zijn geëxecuteerd — een ongekend getal in de in moderne geschiedenis van het land.”
Ze legde er de nadruk op dat het merendeel van de opgelegde vonnissen, die door de Revolutionaire Gerechtshoven achter gesloten deuren werden uitgesproken, waren gebaseerd op afgedwongen bekentenissen en zonder garantie op een eerlijk proces.
Sato waarschuwde dat de inzet van de doodstraf voor politieke repressie, geweld tegen vrouwen en niet-gewelddadige misdaden, zoals drugs-gerelateerde delicten, onmiddellijk moeten worden beëindigd.
Slotanalye en Conclusie
Executies in Iran in 2025 zijn een permanent instrument geworden van onderdrukking en maatschappelijke controle.
Analyse van beschikbare gegevens laat zien dat:
- Executies niet langer uitzondering zijn, maar een integraal onderdeel vormen van het veiligheidsbeleid van regime.
- Meer dan de helft van de doodvonnissen voor misdaden zijn, die onder het internationaal recht, niet de drempel bereiken van “meest ernstige misdaden.”
- Vrouwen, minderheden en de armen door dit beleid onevenredig hard worden getroffen.
Het jaar 2025 staat nu bekend als het bloedigste in drie decades in Iran, het markeert een ongekende aanslag op het recht op leven.
Internationale Oproep om in Actie te komen
Om de Wereld Dag Tegen de Doodstraf te markeren en de oproepen van Volker Türk en Mai Sato op te volgen, worden de volgende urgente acties geëist :
- Onmiddellijke stopzetting van alle executies en een duidelijke routekaart voor afschaffing ervan.
- Nietig verklaren van doodvonnissen voor politieke gevangenen, die veroordeeld werden op vage beschuldigingen.
- Stopzetten van executies voor drugs-gerelateerde delicten, executies hiervoor zijn in strijd met Irans internationale verplichtingen.
- Garandeer standaarden voor eerlijke procesvoortgang, waaronder onafhankelijke juridische ondersteuning en openbare verhoren.
- Maak een einde aan juridische geheimhouding en verzeker openbaarmaking van vonnissen, die leiden tot executie.
- Beëindig discriminatie van vrouwen en minderheden in veroordeling en het opleggen van de doodstraf.
- Zwijgen in betrekking tot deze crisis staat gelijk aan het meewerken aan schending van het meest fundamentele mensenrecht — het recht op leven. De internationale gemeenschap moet nu in actie komen.
